Er zijn data die storen, die ons herinneren aan de strijd van gisteren. Daar is 14 december, die terugkomt, niet zo onschuldig als dat. Zie je het? Een dag die geen onverschilligheid toestaat, noch in herinnering, noch in actie. De internationale dag tegen kolonialisme in al zijn vormen en manifestaties markeert een collectieve afspraak, geplaatst in de actuele context, elk jaar, om de strijd tegen alle vormen van dominantie te laten horen, om de geschiedenis te verlichten, om de bewustzijn te wekken. Deze 14 december vergeten we echt niet meer.
De verankering van 14 december in het hedendaagse bewustzijn
Soms rijst de vraag: waar komt de kracht van deze datum vandaan, waarom brengt deze dag mensen samen? Het is niet toevallig, het is geen willekeurige datum op de kalender. De singulariteit van 14 december dringt zich op.
Ken je de fundamenten en doelstellingen van de internationale dag tegen kolonialisme?
Sinds 1960, na de aanneming van resolutie 1514 door de Verenigde Naties, dringt de datum zich op, met een buitengewone betekenis. De tekst bevestigt een principe dat universeel is geworden: het recht van de volkeren om over zichzelf te beschikken, om zich te bevrijden van de ketenen van het kolonialisme. Kolonialisme is niet alleen politiek, je voelt ook economische en culturele sporen die blijven bestaan, die nog steeds verstikken. 14 december concentreert de herinnering, scherpt de betrokkenheid aan, benadrukt de waakzaamheid tegen alle sporen en vormen van dominantie. Een dag om te informeren, door te geven, en te herinneren dat de wonden van het verleden nooit alleen genezen, een dag om de stiltes over de erfenissen te doorbreken.
| Bron | Type | Doelgroep |
|---|---|---|
| Onafhankelijkheden of nieuwe rijken? (Arte) | Documentaire | Algemeen publiek |
| Het rijk dat niet wil sterven (Seuil, 2021) | Boek | Academici en geïnteresseerde lezers |
| Musée du quai Branly Jacques Chirac (Parijs) | Permanente en virtuele tentoonstelling | Gezinnen, scholieren |
| VN-site, dekolonisatie | Informatieportaal | Burgers, docenten |
14 december wordt een scène voor pedagogieën in beweging, platforms van ideeën, nieuwe sensibiliseringstechnieken. Het is onmogelijk om de overvloed aan middelen en ondersteuning te omzeilen. Docenten starten de debatten, de media cultiveren diepgaande dossiers, de verenigingen nemen de straat en de netwerken in beslag. De datum past niet in de routine, ze schudt, ze vraagt vragen, ze creëert ruimtes voor uitwisseling en confrontatie.
De historische erfenis van kolonialisme en de actualiteit van zijn vormen
Je vraagt je misschien af: welk verleden dwingt deze dag ons onder ogen te zien? In de 19e en 20e eeuw structureert kolonisatie de wereldruimte. Wegen, grenzen, talen, economieën, alles wordt hertekend in de nasleep van koloniale dominantie. Europa veroverd, beheert, controleert, maar tegen welke prijs? Verdrongen volkeren, geplunderde gebieden, geconfisqueerde soevereiniteit. In 2025 blijven, ondanks het internationaal recht, 17 regio's afhankelijk, nog steeds geclassificeerd als niet-autonoom volgens de VN. De geschiedenis trekt nooit helemaal het gordijn, ze nodigt uit met nuances, soms storend.
De vocabulaire evolueert, het begrip neokolonialisme komt op. Geen gewapende verovering meer, maar de logica van economische en culturele dominantie blijft bestaan. Heb je het opgemerkt? De debatten over de teruggave van geplunderde kunstwerken weerklinken in de Europese musea. Het Sarr-Savoy-rapport, geactualiseerd in 2023, wekt herinneringen in Parijs, Londen of Brussel. De dekolonisatie heeft moeite om te eindigen, sommige gebieden zijn nog steeds onrustig: Westelijke Sahara, Palestina, Nieuw-Caledonië. Tijd is opgeschort, een onvoltooid hoofdstuk.
De zichtbare acties en betrokkenheid rond 14 december
En wat als we ons zouden concentreren op de recente manifestaties? Kunnen we echt blind blijven voor de weerklank van deze datum? Onmogelijk, eerlijk gezegd. 14 december heeft zijn plaats gevonden binnen de instellingen en op straat.
Volg je de officiële of associatieve wereldwijde initiatieven?
In de VN-corridors is het onmogelijk om de onrust die de internationale dag tegen kolonialisme met zich meebrengt niet waar te nemen. Van Dakar tot de Parijse amphitheaters, er wordt gedebatteerd, georganiseerd, herdacht. António Guterres, de huidige secretaris-generaal van de VN, herinnert in december 2023 eraan: De erfenis van kolonialisme blijft ongerechtigheden en spanningen op wereldschaal graven. Zelfs dialoog bij de Afrikaanse Unie of binnen virale campagnes op TikTok, Facebook, Twitter.
In Afrika, in Dakar, verenigt de vereniging Panafricanistes studenten en activisten achter een burgerlijke mars, op 14 december. Verder naar het westen zijn het de inheemse collectieven die het woord nemen in Latijns-Amerika. In Frankrijk voert de Stichting voor de Herinnering van de Slavernij een dialoog met middelbare scholieren en docenten, met workshops ter ondersteuning, vaak levendig en dynamisch. Universiteiten bedenken andere ontmoetingsformaten, aangepast aan de jongere generaties. 14 december straalt, door zijn vitaliteit, een adem van verzet uit.
- De VN organiseert internationale fora en nodigt uit tot dialoog
- Tentoonstellingen in Parijs en Brussel herzien de kwestie van geplunderde kunstwerken
- Campagnes op sociale netwerken betrekken de wereldwijde jeugd
Onderwijssteun en sensibiliseringscampagnes, effectief of in verandering?
Heb je de serie « Decolonisations » op France TV Éducation al bekeken? Meer dan 1,5 miljoen weergaven later blijft het onderwerp actueel. De slogan #DecolonialDay, verschenen op de netwerken, bereikt in 2025 honderden duizenden interacties. De Nationale Bibliotheek van Frankrijk waardeert zijn virtuele tentoonstelling « Rijken », bezocht door veel middelbare scholieren en studenten. De pedagogie bevestigt zich, wint terrein, digitaliseert, past zich aan, vernieuwt.
In een workshop die leerlingen naar de BNF leidt, rapporteert een geschiedenis-geografie docent uit Marseille het volgende:
« Sommige leerlingen dachten dat kolonialisme alleen in de handboeken bestond, nooit in het huidige leven. Dan lezen ze de getuigenissen, luisteren ze naar de woorden van verbannen mensen, en de geschiedenis krijgt andere kleuren. Een blik verandert, zekerheden vallen in duigen. »
Dit toont de uitdaging goed aan: het onderwijs niet beperken tot data, maar de reflectie dwingen. Het ontwaken gebeurt ook door deze intieme verhalen, blootgesteld, gedeeld. En gelukkig als de debatten soms het ongemak opzoeken.
De actuele uitdagingen in de antikoloniale strijd, een eindeloze discussie?
Het is niet eenvoudig om de vraag te omzeilen. Waarom blijft dit allemaal bestaan? Wat is de staat van de gevolgen in 2025? Het is in de actualiteit, in de economie, bijna in elke interactie, dat de wonden aanhouden.
De littekens en erfenissen van kolonialisme, nog steeds aanwezig?
Probeer je een kaart voor te stellen, de grenzen, de voormalige koloniën, de bezette gebieden. De ongelijkheden springen in het oog. De Wereldhandelsorganisatie negeert dit in 2025 niet meer: meer dan 65% van de minst ontwikkelde landen komen uit voormalige koloniale rijken. Raad eens? De rijkdomsverschillen, de alfabetiseringspercentages, de wals van grondstoffen zijn allesbehalve toevallig, alles kan ook worden verklaard door deze eeuwen van hegemonie. Kolonialisme laat zijn stempel achter op de geopolitiek die er is.
De grote Europese hoofdsteden ervaren de spanning rond de teruggave van kunstwerken. In 2023 levert Frankrijk 26 objecten aan Benin, een gebaar dat als historisch wordt beschouwd, maar meer als een vertrek dan een aankomst. Dit roept vragen op over gerechtigheid, over deze gelijkheid die te vaak jaren nodig heeft om te rijpen. De stemmen die om herstel vragen, worden luider, verdwijnen nooit echt in de media.
De antikoloniale actoren en de dekoloniale stromingen van vandaag, een nieuwe generatie in actie?
Overal duiken collectieven op, manifesteren, ontmantelen de zwakheden van een officieel verhaal. Historische voorbeelden komen weer naar boven: de Algerijnse FLN, de MPLA in Angola, reflecties van het verleden. Vandaag echter, handelen nieuwe groepen. « Dekoloniseer de kunsten » in Parijs organiseert participatieve tentoonstellingen die meerdere herinneringen met zich meebrengen. In Senegal betrekt de beweging « Y en a marre » de jeugd die weigert het koloniale erfgoed passief te accepteren.
De digitale ervaring herverdeelt de kaarten, met online petities die meer dan een miljoen handtekeningen verzamelen. Universiteiten in Afrika en India intensiveren hun onderzoek naar koloniale geweld, en creëren een ongekende dynamiek met UNESCO. Al deze stemmen, soms discordant, soms complementair, voeden een strijd die verre van voltooid is. De dag van 14 december wordt dan een weerklank, een terrein waar herinnering, gerechtigheid en het heden elkaar kruisen.
De datum van 14 december lijkt nooit op een vreedzame viering. Ze vraagt vragen, ze stoort, ze eist soms antwoorden. Kunnen we echt onverschillig blijven op deze dag, te midden van herdenkingen, seminars, marsen, eisen? Het blijft kiezen: stilte of deelname. Dit gevecht doorgeven, luisteren naar de eisen van gerechtigheid, de blik veranderen. Geen herinnering zonder betrokkenheid, geen overdracht zonder ongemak, geen verzoening zonder debat. Jij ook, op 14 december, ga je verder met de vragen, de twijfels, de weigeringen om de wapens neer te leggen tegenover de vergetelheid.
