21 lutego dzieje się coś w szkołach, w bibliotekach, w rodzinach, czasami nawet bez ich świadomości. To światowe spotkanie nigdy nie ogranicza się do sztywnego rytuału, stawia pytanie o prawo do mówienia, o prawo do dziedziczenia. Kwestią przetrwania języków mniejszościowych zajmuje centralne miejsce. Nic nie zatarje tej obserwacji, Międzynarodowy Dzień Języka Ojczystego należy do wszystkich, nie tylko do specjalistów. Światowy kalendarz uznaje go rok po roku, ponieważ każdy mówca się liczy, każdy głos ma swoje echo.
Jedno słowo cicho wymówione przez babcię, akcent zagubiony na podwórku szkolnym, pytanie zadane, niemal naiwne. Dlaczego istnieje to dreszczy, ta potrzeba powrotu do słów poranka, do słów dzieciństwa? Nic tu nie jest sztywne, zgadzasz się zapewne, ten 21 lutego burzy zwyczajne nawyki. Międzynarodowy Dzień Języka Ojczystego nie zapomina o nikim, jego przesłanie przekracza pokolenia, wstrząsa pewnościami. Języki znikają? Fałsz, one opierają się, a tę energię widać nie tylko w książkach, ale na ulicy, w kuchni, w klasie, między sąsiadami czasami w niezgodzie, zjednoczonymi przez potrzebę wzajemnego zrozumienia.
Znaczenie Międzynarodowego Dnia Języka Ojczystego i jego różne źródła
Niektóre przypomnienia wstrząsają, wystarczy rzucić okiem na daty, miejsca, historie. 21 lutego 2000 roku, decyzja UNESCO, ale to nie tam wszystko się zaczęło. Kurs na Dhakę, 1952, zimny poranek, studenci z Bangladeszu ubrani na biało, hasła stłumione w gardle. Znasz dalszy ciąg? Brutalna represja, oburzenie przekraczające granice. Lata mijają, pamięć nie blednie. UNESCO przejmuje pałeczkę, wpisuje Międzynarodowy Dzień Języka Ojczystego do kalendarza oficjalnego, mobilizuje świadomość. Czy wszystkie kultury reagują wtedy w ten sam sposób? Absolutnie nie, i może to tam, gdzie pytanie staje się ostre.
21 lutego powraca, scena się powtarza, pozornie identyczna, a jednak wszystko się zmienia. Pamięć o Dhace zamieszkuje tę datę, nieustannie przypomina, że prawo do języka ojczystego pozostaje kwestią godności zbiorowej. Międzynarodowy Dzień Języka Ojczystego istnieje, aby zapobiegać zapomnieniu, aby na żywo zaznaczyć zniknięcie wewnętrznych światów. Kiedy język przechodzi w milczenie, zabiera ze sobą znacznie więcej niż leksykon, rozplątuje całe genealogie, otwiera szczelinę. Nic anegdotycznego w tym świętowaniu, wszystko zapowiada ryzyko marginalizacji, niebezpieczeństwo milczenia. UNESCO nieustannie przypomina, bez wytchnienia, że różnorodność językowa powinna zajmować centrum, a nie peryferie.
| Nazwa Dnia UNESCO | Data | Świętowana wartość | Światowe wydarzenia |
|---|---|---|---|
| Międzynarodowy Dzień Języka Ojczystego | 21 lutego | Różnorodność językowa i kulturowa | Fora, konkursy szkolne, warsztaty |
| Światowy Dzień Różnorodności Kulturowej | 21 maja | Wartość kultur i tożsamości | Spotkania, wystawy, konferencje |
| Międzynarodowy Dzień Dziedzictwa Światowego | 18 kwietnia | Ochrona miejsc kulturowych | Wycieczki, debaty publiczne |
| Międzynarodowy Dzień Alfabetizacji | 8 września | Dostęp do czytania i pisania | Publiczne czytania, kampanie edukacyjne |
Globalne cele dotyczące różnorodności językowej
Daleko od powierzchownej commemoracji, istnieje ogromny cel polityczny. Międzynarodowy Dzień Języka Ojczystego narzuca się, aby budzić świadomość, uznawać mniejszości językowe, afirmować równość mówców. Od Paryża po Montreal, od Dakaru po Hanoi, UNESCO amplifikuje inicjatywy, wstrząsa nawykami szkolnymi, przypomina, że nie można uratować języka bez jego rodzinnych korzeni. Co roku, w szkołach czasami bez środków, dzieci odkrywają swój język nie jako tajemnicę mieszkania, ale jako prawo wyraźnie uznane, afirmowane.
Zadanie nie ogranicza się do ocalenia zapomnianego mówienia. Zachowanie wielojęzyczności to codzienna walka, chodzi o oddanie głosu mniejszościom, przywrócenie dumy do centrum. Czy widziałeś już twarz dziecka, które wypowiada swoje imię w odziedziczonym języku? Coś się zmienia, świat się poszerza. Ta siła, o której mówią badacze, nauczyciele, rodzice, pozostaje prawdziwym wyzwaniem. Miasta wibrują, „dialekty” żyją, szkoła się zmienia, lub próbuje to zrobić.
Wyzwania związane z zachowaniem języka ojczystego w zmieniającym się świecie
Aktualność dogania commemorację, wszystko przyspiesza, staje się międzynarodowe, globalne. Często mówi się o globalizacji, ale to słowo nic nie mówi o przemocy, jakiej doświadczają niektóre społeczności językowe. Wiele z nich po prostu znika, w milczeniu.
Ryzyko zniknięcia języków dzisiaj
Prawie 40% istniejących języków może zniknąć przed końcem tego wieku, według UNESCO. Ta liczba brzmi gwałtownie, obnaża kruchość całego dziedzictwa zbiorowego. Dlaczego to niebezpieczeństwo? Wojny, oczywiście, niektóre źle przemyślane polityki edukacyjne, dominacja kulturowa wielkich mocarstw. Afryka, Azja Południowo-Wschodnia, Ameryka Południowa koncentrują najbardziej wrażliwe ogniska. Utrata nie zabiera tylko słów, wyrywa sposoby myślenia, sposoby kochania, marzenia, sytuowania się wobec świata.
Szybki przegląd liczb przeraża, Azja sama ma ponad dwa tysiące zagrożonych języków. Afryka przekracza sześćset, Europa osiąga tylko około pięćdziesięciu, ale żaden obszar naprawdę nie uchodzi przed erozją. W każdej szkole, gdzieś, dziecko chowa swój język ojczysty do kieszeni, z powodu wstydu lub konieczności. Stary człowiek zapomina, komu może powiedzieć „dzień dobry” w dawnym języku. Czy to naprawdę nieuniknione?
Korzyści z wielojęzyczności dla edukacji uczniów
Wyzwanie wykracza poza ścisłe granice lingwistyki. Środowiska edukacyjne się tym zajmują, przedstawiają konkretne argumenty. Nauczanie dzieci w ich języku ojczystym otwiera drzwi do sukcesu szkolnego, do pewności siebie, do zwiększonej koncentracji.
CNRS i UNESCO mówią to bez ogródek, sukces częściej przychodzi przez język odziedziczony niż przez narzucony. Bariery upadają, czytanie się zagnieżdża, poczucie istnienia się umacnia. Badacze OIF wyjaśniają mechanizm, wielojęzyczność niczego nie blokuje, otwiera, amplifikuje chęć nauki, zmniejsza odpływ w obszarach wiejskich lub francuskojęzycznych. Ściany klasy się cofają, ciekawość krąży, przynależność rośnie. Nauczyciel z Majotty bardzo dobrze podsumowuje tę logikę: „Uczniowie, którzy powtarzają język ojczysty, niezależnie od tego, czy są komoryjscy, shimaoré czy suahili, naturalnie otwierają się na francuski i inne języki. Ich ciekawość rośnie, ich świat się poszerza. Ta duma zmienia klasę.”
Obchody i inicjatywy we Francji i na świecie 21 lutego
Często zastanawiamy się, czy to wydarzenie nie podsumowuje po prostu ducha światowego braterstwa. Szkoła, biblioteka, ratusz, wszystko staje się przestrzenią spotkań, przekazywania, reinventowania siebie.
Przykłady wydarzeń i manifestacji podczas Międzynarodowego Dnia Języka Ojczystego
21 lutego to nie tylko data w kalendarzu, to przebudzenie. Francuskie szkoły nie wahają się już organizować konkursów poezji, wystaw, czytań, gdzie wszystkie języki zabierają głos. Stowarzyszenia gromadzą rodziców, dziadkowie opowiadają przed klasą, biblioteka staje się salonem słuchania dla zapomnianych dialektów. Co dzieje się w miastach? Warsztaty tłumaczeniowe zainstalowały się w Marsylii, Paryżu, Lille, szept języków już się nie zatrzymuje.
Na czterech kontynentach, Montreal błyszczy, Dakar tańczy, Hanoi się rozgrzewa. Festiwale celebrują różnorodne głosy, muzycy i opowiadacze łamią granice. UNESCO koordynuje wielkie dyskusje, proponuje warsztaty cyfrowe, przyciąga prasę młodzieżową. Ten moment słuchania, każdego 21 lutego, przywraca dzielenie się, słuchanie, spotkanie wokół żywej różnorodności. Nic tu nie jest zakurzone w tej commemoracji, wszystko zaskakuje, wszystko wznawia.
Zaangażowani aktorzy w promocję języków ojczystych na świecie
UNESCO, wspierane przez Międzynarodową Organizację Frankofonii, prowadzi walkę na polu praw językowych. Rządy interweniują, lokalne społeczności organizują, NGO zwiększają sieci, często w duchu współpracy. Nauczyciele dwujęzyczni, artyści z diaspory, kolektywy aktywistów przejmują pałeczkę, meteory jednego dnia lub strażnicy na zawsze.
Społeczeństwo obywatelskie pozostaje na czołowej pozycji. Grupy organizują festyny ludowe, szerzą smak dialektu wśród nowoprzybyłych. Wydania dwujęzyczne, obecnie, przyciągają młodych rodziców, nowa era przekazywania się wyłania, przez książkę, piosenkę, czasem bloga. Inicjatywa staje się odruchem, od warsztatu opowiadania w Aubervilliers po kabylską imprezę w Marsylii. Emocje biorą górę, słuchamy, porównujemy, śmiejemy się z akcentów, wszystko staje się koncertem. Już organizuje się warsztat opowiadania, wymieszane wymowy, dźwiękowy upojenie ogarnia dzieci, rodziców, nawet ciebie, czasami pojawia się nieznajomy i wszystko zaczyna się od nowa.
Źródła wspierające i promujące język ojczysty wokół ciebie
Nie ma fatalizmu, przekazywanie się buduje, cyfrowość się wkrada, zbiorowa kreatywność się rozwija.
Dostępne narzędzia pedagogiczne i cyfrowe do zachowania języka ojczystego
- UNESCO prowadzi interaktywny portal o zagrożonych językach, regularnie aktualizowany, cenne źródło do wizualizacji obszarów kruchości
- Aplikacje, Duolingo, Kitikiti czy Cantook Education, wspierają wszystkie grupy wiekowe, oferując materiały w języku arabskim, kreolskim, baskijskim, dostępne w większości sieci szkolnych
- Usługi miejskie, rady dzielnic, czasami stowarzyszenia rodzinne, coraz częściej udostępniają zasoby darmowe lub prawie darmowe
Dokumentacja pedagogiczna obecnie występuje w wersjach wielojęzycznych, codzienne przekazywanie zmienia wymiar. Dostęp już nie jest wyjątkiem. Każdy, rodzic, młody dorosły, dziecko, może chwycić wyciągniętą rękę.
Porady dotyczące pielęgnowania języka ojczystego na co dzień, w domu i w swojej społeczności
W końcu instytucje nie wystarczą. Co pozostaje? Zwykły gest, dyskretny rytuał, słowo szepnięte na krawędzi stołu, w SMS-ie, w szeptanym zwrocie do starszego. Śpiewaj, opowiadaj, gotuj w języku ojczystym, ciekawość dzieci eksploduje, starsi odzyskują śmiech. Nie czekaj na oficjalne święto. Okazje mnożą się, wystarczy je chwycić, nie szukając perfekcji, nie kalkulując zasług.
Czytelnik z Alzacji przyznaje, że odkrył kolory swojego języka ojczystego podczas festynu dzielnicowego, zachwyca się widząc, jak jego syn odpowiada po alzacku babci po wielu wahaniach. Cenny, nieoczekiwany, niezapomniany. Kończy, że przekazywanie nie ma ceny.
Wracaj więc do tego 21 lutego. Międzynarodowy Dzień Języka Ojczystego nie jest adresowany do elity ani do straconego pokolenia. Wprowadź ten codzienny odruch, obudź słowo, nawet jąkające się, nawet niedoskonałe. Każde słowo wymówione w języku ojczystym staje się oporem przeciwko zapomnieniu. Czasami wystarczy żart, zagadka, poranna piosenka. A ty, jakie słowo chciałbyś przekazać? Obserwuj, odpowiedź może być w porannym dialogu, wieczornej rymowance lub uśmiechu dziecka, które właśnie usłyszało, po raz pierwszy, swój język odzyskujący swoje miejsce.
